د خپریدو تیټه / تاریخ نشر:06.07.2010

جام جهانی فوتبال در سر زمین  «مرد آهنین»

نوزدهمین دوره  جام جهانی فوتبال به مثابه بزرگترین  مسله سال 2010 به تاریخ11 جون رسما درسرزمین نلسن ماندیلا بر گزار گردید. ماندیلا یکی از مشهور ترین وجداب ترین شخصیت های دنیا است که 27 سال از عمر خود را که دوران ثمردهی  در زنده گی هرکس به حساب میرود در زندان گذراند ولی از مبارزه در راه ارمان خود دست نکشید. سر انجام در سال 1990 به سن  72 سالگی از زندان آزاد گردید ودر مرکز صحنه سیاسی جهان قرار گرفت.  ماندیلا به مجرد رها شدن اش از زندان به حیث رهبرحزب  کنگره ملی افریقا ومدت بعد به صفت اولین رییس جمهور افریقای جنوبی پس از اپارتاید انتخاب گردید  وملتش را به سوی آرمان حکومت اکثریت و دولت چند نژادی هدایت کرده ونیروی حیاتی در مبارزه در راه حقوق بشر وبرابری نژادی بوده است( ماندیلا الگوی است که رهبران وسیاسیون  ما میتوانند از آن بیآموزند که انسان چطور از عقده ها ، تعصب ها،«من»  بطرف «ما» وبطرف انسان وانسانیت میرود) . او با وصف آنکه کدام سمت رسمی ندارد  ولی مردم جهان اورا به عنوان رهبر افریقای جنوبی می شناسند. او در  مراسم افتتاح بنا بر سوگواری شرگت کرده نتوانست، اما گفت : «ما  باور داریم که مسابقات جام جهانی  حادثه مهم وتاریخی برای افریقا جنوبی و قارهء افریقا ست که با موفقیت  بزرگ همراه خواهد بود».

 همزمان با این، سال جاری  سال 2010 مصادف است با صد سالگی فوتبال حرفهِِء . در حقیقت اولین بار در سال 1910 بود که چند فوتبالیست انگریزی  واسکاتلندی  بطور رسمی قرار بستند وبا هم به مبارزه پرداختند. گرچه پیش از آن هم در مقابل پول مسابقات صورت می پذیرفت  امااین اولین بار بود  که هر چیز بطور سیستماتیک وقا نونی صورت گرفت. به این ترتیب  اساس یک بازی  فراملتی گذاشته شد  ، تا فوتبال نیم قرن بعد به جذاب ترین بازی جهان تبدیل شود که تاثیرات آن تا امروز تار وپود تمام جوامع بشری را فرا گرفته است.  پیشینه تاریخی قوانین فوتبال، تاریخچه خود فوتبال و آینه تمام نمای تکامل آن است تدقیق قواعد فوتبال برای هرچه منصفانه تر و زیبا تر کردن این ورزش مدرن وبرکشیدن آن به مقام محبوب ترین ورزش دنیا،نقش تعین کننده داشته است. جام جهانی فوتبال بزرگترین حادثه است که هر چهار سال یک مرتبه مردم جهان را تحت تاثیر خود قرار میدهد. فوتبال امروزی از سرحدات  دیروزی گذشته  وبخش های مختلف فرهنگی، اجتماعی ،اقتصادی وسیاسی  در آن در گیر شده و در پی سود جویی از این فضا هستند.  به همین دلیل در این عرصه سرمایه گذاری بیشتر صورت میگیرد وبه همان خاطررو دررویی شدیددر بین سازمان های بنیاد گراصورت میگیرد. با در نظر داشت اینکه هر چه در این مسابقات رخ دهد ،  به شکل  وسیع  در مطبوعات انعکاس میابد و اذهان میلونها انسان را در این گیتی به خود جلب مینماید، حاشیه این مسابقات بستر مناسبی برای اهداف سیاسی کشورها وسازمان خواهد بود و این اهداف راپر رنگتر ازسایر محورها به عنوان انگیزه های اعمال برخلاف امنیت عمومی پیش می کشد وفضا را به سمتی سوق میدهد که تمامی انگیزه های سیاسی است، در حالیکه می تواند جنبه های اقتصادی نیز داشته باشد . به این ترتیب بعضی فعالیتهای ترورستی یا هرج ومرج را برای تامین منافع اقتصادی خویش در زیر نام فعالیتهای  سیاسی انجام دهند. چنین بهره برداری را سازمان ترورستی القاعده با اخطار هایش کرد اینکه او قادر به این کار است ویا خیر بحث دیگر است.یکی از مطالب دیگر  که در مسابقات فوتبال اکثرا واقع میگردد، مسله  تصادم ها و برخوردها فزیکی و لفظی میان طرفداران تیم ها ی رقیب  است که امروز  به شکل سازمان یافته درممالک اروپایی معمول است  که همچو عقاید تعصب آمیز، به وجود آورنده وقایع بسیار فاجعه آمیزی در ستدیوم ها گردیده است. بطور مثلا در جام جهانی 1966در برابر اعتراض ارژنتین علیه انگلیس ، سر مربی انگلیس  در برابر مطبوعات اعضای تیم ارژنتین را«حیوانات » خطاب کرد. این حرف باعث آن گردید تا دوستداران فوتبال در امریکایی جنوبی بطور قطع نسبت به اروپاییان بد بین شوند. بنًا  این نوع خشونت رامیتوان به مثابه عملی در نظر گرفت که قصدابه منظور ضربه زدن جسمی یا روحی به دیگری انجام می پذیرد. اگرچه عمده ترین  خصلت اجتماعی  فوتبال تفریح وسر گرمی است ، اما علاوه بر آن اثرات دیگری مانند ساز گاری روانی و اجتماعی افراد، جامعه پذیریی با نقش های اجتماعی ، همبستگی اعضای جامعه از طریق علایق مشترک سپورتی و فراهم نمودن عرصه های مناسب برای افزایش تحرک اجتماعی نیز جزو تاثیرات مهم فوتبال ودر مجموع سپورت است. در کل چنین میتوان گفت که سپورت بخشی از یک سیستم ستروکتوری اجتماعی است  که در پهلوی سایر بخش های اجتماعی نقش واثر سودمندی در حفظ نظم اجتماعی دارد. بازی فوتبال و رفتار تماشاچیان در ذات خود یک سیستم ساختاری است ، یعنی عملکرد تماشاچیان فوتبال بخشی از یک سیستم کوچکتر  سپورت اجتماعی است. که بر خی مولفه های آن درونی  و متاثر از عملکرد دیگر اجزای این سیستم است وبرخی دیگر آن بیرونی وملهم از عملکرد سایر سیستم ها  ومیکرو سیستم های اجتماعی است. واما از نکات جالب فوتبال:

      تیم ملی فوتبال برازیل نه تنها تا کنون پنج بار جام جهانی را به کشور خود برده و از آن لحاظ رکوردر است، بلکه تنها تیمی است که درتمام دوره ها در مرحله نهایی حضورداشته است. ملی پوشان برازیل با درخشش پلی در جام جهانی 1958 سویدن برای اولین بار قهرمان جهان شدند وبا قهرمانی در دوره های 1962 چیلی  و1970 مکزیک جام «ژول ریمه» را برای همیشه از آن خود کردند.

   جنجالیترین کارت سرخ را زیدان بعد از زدن ضربه سر به سینه ماتراتزی ملی پوش ایتالیا در فینال جام جهانی 2006 آلمان در یافت کرد.

 پر بیننده ترین بازی در تاریخ جام جهانی  مبارزه برازیل واروگوای در فینال مسابقات سال 1950 بود که با پیروزی 2بریک اورگوای ختم شدو در این جام تقریبا دوصد هزار تماشا چی  در ستدیوم  بزرگ مارکانا  شرکت داشت.

 فوتبال خانمها گرچه بطور غیر رسمی در بعضی کشورها معمول یود ولی در سال 1971 «یوفا» به فدراسیون های فوتبال درکشورهای اروپایی رسما توصیه کرد که ممنوعیت فوتبال خانمها را ملغا قراردهند. در سالهای بعد فوتبال خانمها در سراسر جهان رونق یافت. از فوتبال گفته رفتیم  نمیشود که از  فوتبال دهکده خود یاد نکنیم، فوتبال طوریکه معلوم است متشکل از دو بخش است یکی مادی است مانند توپ، میدان ولباس سپورتی  که  از این لحاظ ما در سطح نازل قرار داشتیم  وتیم فوتبال ما شباهت بیشتر به کمان رستم یارنگین کمان داشت، ولی بخش دیگر که معنوی بود،از این ناحیه سخت برخوردار بودیم وآن مردم با فرهنگ وسر شار خان آباد بود، اگر معلم بود ویا متعلم .اگر تجار بود یا کسبه کار واگر سیاسی بود ویا غیر سیاسی به یک نوع فوتبالران خویش را نوازش وتشویق میکردند  ودر هر مسابقه حد اقل دو بس 302 ودیگر موتر های خورد شخصی مارا همراهی میکرد. باید گفت که در خان آباد اقوام  مختلف افغانستان برادر وار زنده گی میکنند واکثرا باهم خیشی نمودند که جمعاً بنام خان آبادی ها یاد می شوند در این میان یک قوم بنام ورته بولاقی که پیشه اکثر شان قصابی بود ، عجیب مردم سر شاری بودند پیوسته ما را در تمام مسابقات که با ولایت تخار ،کندز و بغلان داشتیم همراهی میکرد، در این میان اکه گل آغای ورته بولاقی پیوسته همراه ما بود و صدامیکرد «اکو»  ( لالا)کلای تان را بیآرید(لباسهای سپورتی را بیآورید) یعنی لباس ها مارا تا میدان که در جالهای مخصوص سپورتی بود آنها حمل میکردند، وپیش از پیش تیم مقابل را اخطار میداند که«سپورت مینایی مارا برغه( در جریان بازی شانه نزنید ) نزنید، بادارا فکرتان باشه دیگه... ». اینها معمولاً جیلک قشقه سر شانه وشف لونگی تا زانو ، تیپ 530 بدست و کاردهای دراز یا «قمه» به کمر داشتند ودر پهلوی گل خان آباد سنگر میگرفتند و با «فیته»  های  جالب دمبوره وغچک و سخنان خنده داربا لهجه زیبای شان مارا تشویق میکردند، شاید  از برکت تشویق اینهااکثرا برد هم با ما بود.  دربرگشت همه ما مهمانان ناخوانده سر پالیزهای خربوزه بودیم ، سر پالیز موسیقی شروع میشد فقیرشاه جان خسرو وبرادر شان زرغون شاه جان که گل کیپرهای قوی هم بودند با طبله وهارمونیه وآواز های مقبول شان سفر مان را زیبایی دیگری می بخشید، روانشاد منان «مسخره»  با قرصک مخصوص خود  همراه بارقص قطغنی چنان صحنه آرایی کمیدی داشت که کس خود را از خنده گرفته نمیتوانست. قصه کوتاه یکی دمبوره میزد دیگر نی ، یکی بوته «فقیری» میزد ر و آن دیگر آب« زلال» ، یکی کف میزد ودیگری پای ، یکی اله هو میگفت دیگری «هی هو»، یاد همه شان بخیر وآنهای که دیگر از این جهان رخت بر بستند روح شان شاد باد.

 آنچه مربوط میشودبه افغانستان، دارونبود مان در سطح کشور غازی استدیوم است که تقریبا نیم قرن پیش اعمار گردیده ، امروز با وجود کمک های جامعه جهانی هنوز فوتبال مان در حالت بسیار پریشان قرار دارد و از فوتبال حرفوی اصلا خبری نیست. در کشور که ، دزدان اقوام مختلف متحدشدند! ودر کشورکه عملاً دولت وجود نداشته باشد وکشور از طریق شرکت های غارتگر اداره گردد ، سرنوشت فوتبال هم باید مانند دیگر بخش های جامعه نابسامان  باشد. به هر حال فوتبال بازی است که به کل جوامع بشری مربوط میشود وخلقهای جهان را از طریق همین مسابقات جهانی باهم آشنا میسازد ودر همبستگی ملتها نفش برازنده میتواند داشته باشد.

درطول این صد سال اوج زیبایی فوتبال حتی آنرا به درجه یک هنر رسانده است وچه بسیار تیم های که آن را به بهترین شکل ارایه کرده اند.

   کورپاڼه | صفحه اصلی  

email: payamewatan@yahoo.com