فقیر
محمد ودان در
۱۶
حوت ۱۳۲۶
در شهرجلالآباد تولد شده است. دارای دپلوم لسانس
پیداگوژی میباشد. ازسال۱۳۴۸- ۱۳۵۸
دریکی ازلیسه های عالی شهرکابل سمت معلمی
داشت.در سال
۱۳۴۶
عضویت حزب دموکراتیک خلق افغانستان را کسب و در سال ۱۳۵۸
زندانی سیاسی بود. در جدی ۱۳۵۸از
زندان رها و بحیث کادر علمی در ریاست تالیف و ترجمه وزارت
تعلیم و تربیه شامل کار گردید. موصوف در سال ۱۳۶۰
بحیث کارمند حرفوی حزب توظیف و در سنبله همین سال بحیث مسؤل یکی از
سکتورهای شعبه تبلیغ، ترویج و آموزش کمیته
مرکزی ح.د.خ.ا مؤظف گردید. در سال ۱۳۶۵ بحیث معاون و طی
سالهای
۱۳۶۷
و ۱۳۶۸
بحیث رئیس شعبه تبلیغ و فرهنګ کمیته مرکزی ح.د.خ.ا مسؤلیت داشت.
از حمل ۱۳۶۹
تا ثور ۱۳۷۱
بحیث رئیس شورای ولایتی ولایت ننگرهار حزب وطن انتخاب و در عین حال
بحیث معاون ریاست تنظیمه زون شرق در امور ملکی، نیز مؤظف بود. او
در سال ۱۳۶۶
به عضویت کمیته مرکزی ح.د.خ.ا (بعد از سرطان ۱۳۶۹
حزب وطن) انتخاب و بعد از آن نیز این موقف حزبی را داشت.
از او کتاب ها ورساله های متعدد به چاپ رسیده و به قلم او مقالات و
تحلیل های سیاسی در رسانه های گروهی کشور و طی سالهای اخیردر وسایل
اطلاعات جمعی بیرون مرزی افغانی نشر گردیده است.
کانديدای
اکادميسين محمداعظم سيستانی درمطبوعات و جامعه فرهنگی افغانستان،
درچهار دهه اخير چهره شناخته
شده است، نوشته های پژوهشی اوبه سالهای۱۹۶۲ که هنوز محصل فاکولته
ادبیات بود، برميگردد.
سيستانی درآغاز سال ۱۳۱۷(مارس۱۹۳۸) خورشيدی دریک روستائی دورافتاده
درولايت نيمروز،دريک خانواده زمین دار متوسط بنام شيراحمد ابن
محمديوسف خان بارکزی پا به هستی گذاشت. محمدیوسف
بارکزی، پدر بزرگ سیستانی در عهد سلطنت امیر عبدالرحمن به عنوان
سرحد دار نیمروزتعیین ودر رأس یکصد سوار از اقوام خود ازروستای «نوده»
فراه به نیمروز رفت و در همانجا زمین خرید وروستای محمدیوسف را
آباد نمود که اعقاب وی تا هنوز درآن روستا واقع در میان دو شاخه از
رودخانه هیرمند در ولسوالی کنک زندگی دارند.
سیستانی پس ازفراگيری تعليمات مقدماتی درولايت نيمروز به کابل رفت
وشامل دارالمعلمين وبعد شامل فاکولته ادبيات وعلوم بشری گرديد وپس
از فراغت ازآن فاکولته درآغاز سال ۱۹۶۶ شغل معلمی را پذيرا شد.وی
در اواخر سال۱۹۸۰م دراکادمی علوم افغانستان ، درمرکز تحقيقات علوم
اجتماعی ، درانستيتوت تاريخ واتنوگرافی پذيرفته شد.
دراواخرسال ۱۹۸۶سیستانی ، مثل سايردانشمندان پوهنتون کابل،
اکادمی علوم ودیگرمؤسسات علمی کشور، خود را در جمع دانشمندان عرصه
علوم اجتماعی کاندید کرد وچنداثرمطبوع خود،ازجمله کتاب «مالکيت
ارضی و جنبش های دهقانی درخراسان قرون وسطی» را با يک يک کاپی از
آثار مطبوع ديگرخود(بشمول مقاله ورساله) را بریاست اکادمی علوم
ارائه کرد. در نتيجه ازطرف کميته موظف علاوه بر ارتقا به رتبه علمی
«سرمحقق»(= پوهاندی) بدريافت درجه علمی «کانديدای اکادميسين» ( که
رتبه ايست بالاتر از پوهاندی وپائين تر از اکادميسين) نايل گرديد
ودرصف هژده تن دانشمند علوم اجتماعی(تاریخ وادبیات) کشور قرار گرفت.
او از سال ۱۹۸۶ تا سال ۱۹۹۱م بحيث رئيس مرکزتحقيقات علوم اجتماعی
دراکادمی علوم افغانستان اجرای وظيفه کرد،اما بخاطر استقلال فکری
خود هرگز به عضویت حزب دموکراتیک خلق ویا احزاب دیگری شامل نگردید
وتا اخیر مستقل وغیر حزبی باقی ماند. سيستانی از ۱۹۶۴ تا سال
۲۰۰۵ميلادی آثارتحقيقی ذيل رابه چاپ سپرده است
آثار چاپ شده مستقل:
۱_ مالکيت ارضی و جنبشهای دهقانی درخراسان قرون وسطی، چاپ اکادمی
علوم افغانستان، کابل ۱۳۶۲=۱۹۸۳م
۲ _ نظام بهره برداری از زمين درافغانستان قرون وسطی، طبع کمیته
دولتی طبع ونشر، ۱۳۶۱=۱۹۸۲م(اين دوجلد دريک مجلد درسال ۲۰۰۲ در
سوئد تجديد چاپ شده)
۳ _ سيستان، سرزمين ماسه هاو حماسه ها (جلداول )، طبع اکادمی علوم
افغانستان، کابل ۱۳۶۴=۱۹۸۵م
۴ _ سيستان، سرزمين ماسه ها وحماسه ها(جلد دوم)، طبع اکادمی علوم
افغانستان، ۱۳۶۷=۱۹۸۸
۵ _ قيام های مردم افغانستان بر ضد نادرشاه افشار، طبع وزارت
اطلاعات و کلتور، ۱۳۶۸ =۱۹۸۹م
۷ _ سيستان، سرزمين ماسه ها وحماسه ها (جلدچهارم) شامل: سرگذشت
سيستان و رودهيرمند از ۱۷۴۷ تا ۱۹۷۳ م، طبع اکادمی علوم افغانستان،
۱۳۶۸=۱۹۸۹م .( قابل تذکر است که مواد ومطالب اين چهار جلد کتاب در
مورد سيستان، از سال ۱۳۴۴ببعد مورد پژوهش قرارگرفته بود، و در سال
۱۳۶۳ در اکادمی علوم برای چاپ ﴾ ۴سپرده شده بود.)
۸ _ مردم شناسی سيستان، طبع اکادمی علوم افغانستان، ۱۳۶۸=۱۹۸۹م.
۹ _ بررسی اوضاع سياسی و اجتماعی افغانستان از ۱۹۰۱ تا ۱۹۱۹م با
انضمام دو مقاله ديگر از پوهاند هاشمی و داکتر عبدالله مهربان، طبع
وزارت اطلاعات وکلتور ۱۳۶۸=۱۹۸۹
۱۰ _ سيمای رستم در شاهنامه، طبع اکادمی علوم افغانستان، ۱۳۶۹ =۱۹۹۰
۱۱ _ مناسبات ارضی و شيوه های برخوردبه مسأله زمين وآب در
افغانستان سال های ۷۰ و۸۰ قرن بيستم، طبع اکادمی علوم افغانستان،
۱۳۷۰ =۱۹۹۱م
۱۲ _ مقدمه يی بر کودتای ثور وپيامدهای آن در افغانستان، طبع
۱۹۹۶، چاپ سوئد(اين کتاب درسال ۲۰۰۰م در پيشاورپاکستان از طرف يک
از موسسه نشراتی برونمرزی افغانها نيز تجديد چاپ شده است.)
۱۳ _ قيام های مردم افغانستان از قرن هشتم تا هژدهم ميلادی، طبع
۱۹۹۹، سوئد
۱۴ _دو نابغه سياسی _ نظامی افغانستان در نيمه اول قرن ۱۹م، طبع
۱۹۹۹، سوئد(اين کتاب در زمستان ۱۳۷۸ ش درايران و در ماه حمل ۱۳۷۹ ش
در پشاور پاکستان نيزتجديد طبع شده است.)
۱۵ _ يک نگاه انتقادی برجلد اول ودوم افغانستان درمسيرتاريخ
،(مجموعه مقالات) چاپ ۲۰۰۰م، سوئد
۱۶ _خيزشهای مردم قندهار، هرات وسيستان برضد سلطه صفويان ايران و
بابريان هند درقرن ۱۸، چاپ ۲۰۰۰م، سوئد
۱۷ _علامه محمود طرزی و نقش او در احياء جنبش مشروطيت و استقلال
افغانستان، چاپ ۲۰۰۱ سوئد
۱۸ _ نگاهی بر اوضاع اجتماعی افغانستان از طاهريان تا تيموريان (۸۲۰
تا ۱۵۰۷ م) چاپ۲۰۰۱
۱۹ _ سی مقاله سیستانی دور غربت، چاپ ۲۰۰۲ سوئد
۲۰ _ حماسه قيامها يا دوقرن مبارزه بخاطر آزادی، چاپ ۲۰۰۴ سوئد
۲۱_ رستاخيز قندهار و فروپاشی دولت صفوی درايران، چاپ ۲۰۰۵سوئد
۲۲_ پشتونستان وزخم ناسور خط دیورند، مجموعه بیست مقاله، آماده
چاپ است.
کانديدای
اکادميسين محمداعظم سيستانی درمطبوعات و جامعه فرهنگی افغانستان،
درچهار دهه اخير چهره شناخته
شده است، نوشته های پژوهشی اوبه سالهای۱۹۶۲ که هنوز محصل فاکولته
ادبیات بود، برميگردد.
ښاغلې
حبيب الله غمخور د